مهندسی زلرله

زلزله در ایران
نویسنده : بهزاد پیران - ساعت ۱٠:٠٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٥
 

زلزله در ایران

فلات ایران یکی از لرزه‌ خیز‌ترین نواحی جهان است. این ناحیه با رویداد زمینلرزه‌های قاره‌ای مشخص می‌باشد. این فلات شامل گسل‏های فعال و ارتفاعات آتشفشانی جوان در طول کمربند زلزله های آلپ - هیمالیا است. مطالعات لرزه زمینساختی ایران نشان می دهند که این منطقه دارای چگالی بالایی از گسل‏های فعال و جدید است، بنابراین مناطق زیادی در خطر زلزله های مخرب قرار دارند.


زلزله در ایران

فلات ایران یکی از لرزه‌ خیز‌ترین نواحی جهان است. این ناحیه با رویداد زمینلرزه‌های قاره‌ای مشخص می‌باشد. این فلات شامل گسل‏های فعال و ارتفاعات آتشفشانی جوان در طول کمربند زلزله های آلپ - هیمالیا است. مطالعات لرزه زمینساختی ایران نشان می دهند که این منطقه دارای چگالی بالایی از گسل‏های فعال و جدید است، بنابراین مناطق زیادی در خطر زلزله های مخرب قرار دارند.

موقعیت ویژه ایران در کمربند کوهزایی آلپ - هیمالیا و قرار‌گیری در یک پهنه فشاری ( در میان ورقه‌های عربستان در جنوب باختر و توران در شمال خاوری ) سبب شده تا این سرزمین دارای پتانسیل لرزه خیزی بالایی باشد و زمینلرزه‌های کوچک و بزرگ، هر ساله به عنوان نتیجه این موقعیت، روی دهند.

زمینلرزه بازتاب یک رویداد زمین شناختی است که به صورت جنبش در سطح زمین بروز می یابد. این پدیده حاصل آزاد سازی انرژی تنجیدگی (Strain) انبارش شده ای است که در پی گسیختگی برشی ناگهانی در پوسته جامد زمین روی می دهد. این انرژی آزاد شده به صورت امواج لرزه ای در درون زمین حرکت کرده و سبب جنبش در سطح زمین می شود. گسیختگی در پوسته جامد زمین که بدلیل جنبش های برشی در دو سوی گسل ها روی می دهد عامل اصلی بروز زمینلرزه بوده و پیامد مستقیم انباشتگی تنش ها در پی جا به جایی ورقه های زمینساختی  نسبت به یکدیگر می باشد.

در ایران تنش های فشارشی ناشی از باز شدگی دریای سرخ (به میزان 5/1 تا 2 سانتیمتر در سال) وحرکت ورقه آفریقا -  عربستان در راستای شمال – شمال خاوری و نیز حرکت ورقه هند در راستای شمال – شمال باختری موجب حرکت و جابجایی نسبی متفاوت در پوسته ها و قطعات گوناگون قاره ای و اقیانوسی ایران می شود و در نتیجه عامل فراوانی زمینلرزه ها در ایران است. بر اساس زمینلرزه های تاریخی و دستگاهی دو نوار لرزه خیز اصلی در ایرن قابل شناساسی می باشد: نوار لرزه خیز جنوبی (کوه های زاگرس) با روند شمال باختری – جنوب خاوری و نوار لرزه خیز شمالی (کوه های البرز و کپه داغ) در منتهی الیه شمالی کشور.

نقشه زیر که توسط پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله تهیه گردیده است نشان دهنده خطر زلزله در مناطق مختلف ایران میباشد. رنگ تیره تر نشان دهنده خطر زلزله بالاتری میباشد.

در مناطق لرزه خیز، هر گونه تصمیم گیری در مورد سازه های جدید، موجود و یا توسعه مناطق شهری باید با در نظرگیری اثر زمینلرزه های احتمالی آینده باشد. برای این منظور اطلاعات لازم را از طریق "تحلیل خطر زلزله" با تکیه بر داده های قابل اعتماد از گسل‏ها و زمینلرزه ها به دست می آورند. تا‌کنون پهنه‌های گوناگون ایران از نظر لرزه ‌خیزی توسط مؤلفین مختلف معرفی شده ‌است، ولی مطالعه زلزله‌های ایران نشان می‌دهد که هنوز راه‌ درازی در پیش است تا پهنه‌بندی دقیقی از نظر احتمال رویداد زمینلرزه صورت پذیرد.